Argyfwng sy’n dyfnhau

Mae Bienvenu Rwizibuka, o'n Hesgobaeth Bartner yn Bukavu yng Ngweriniaeth Ddemocrataidd Congo, yn tynnu sylw at yr argyfwng parhaus yn Ne Kivu, sydd bellach wedi'i waethygu gan fygythiad Ebola

Yn nwyrain Gweriniaeth Ddemocrataidd Congo (DRC), mae talaith De Kivu yn parhau i fod yn enghraifft amlwg o sut y mae gwrthdaro hir yn erydu urddas dynol yn dawel. Tra bod sylw byd-eang yn symud o un argyfwng i'r llall, mae miliynau o drigolion Congo yn parhau i ddioddef cyfuniad dinistriol o drais, dadleoli, newyn a gwasanaethau sylfaenol yn methu.

Erbyn Ebrill 2026, roedd y sefyllfa ddyngarol wedi gwaethygu ymhellach. Yn ôl Swyddfa'r Cenhedloedd Unedig ar gyfer Cydlynu Materion Dynol (OCHA), mae De Kivu bellach yn gartref i bron i 1.49 miliwn o bobl sydd wedi'u dadleoli'n fewnol. Mae gwrthdaro diweddar yn nhiriogaethau Fizi, Kalehe, Uvira, Walungu, a Mwenga wedi gorfodi degau o filoedd o deuluoedd ychwanegol i ffoi. Mae'r mwyafrif ohonynt, sydd wedi'u hamddifadu o wersylloedd ffurfiol, yn cael eu hamsugno i gymunedau lletyol sydd eisoes yn dlawd, ysgolion gorlawn, neu eglwysi. Mae'r dadleoli anweledig hwn yn rhoi pwysau enfawr ar aelwydydd a oedd eisoes yn brwydro i oroesi.

Mae'r canlyniadau'n ddifrifol. Mae ansicrwydd bwyd a diffyg maeth difrifol, acíwt yn ffynnu wrth i drais arfog niweidio cyfleusterau iechyd, tarfu ar gadwyni cyflenwi, a chyfyngu ar gymorth dyngarol. Er mwyn mynd i'r afael â'r prinder acíwt hwn, mae sefydliadau fel Rhaglen Fwyd y Byd (WFP) wedi cynyddu dosbarthiad brys, gan ddarparu dros 1,468 tunnell o fwyd i 88,292 o bobl yn Walungu, tra bod ACTED, sy'n darparu cymorth dyngarol, wedi defnyddio trosglwyddiadau arian brys ar gyfer 11,270 o aelwydydd yn Uvira.

Mae bygythiadau iechyd yn ymestyn ymhell y tu hwnt i faeth. Mae De Kivu wrthi’n ddyfal yn ceisio ymdopi ag achosion o glefydau lluosog sy'n effeithio'n fawr ar boblogaethau sydd wedi'u dadleoli. Yn ôl OCHA, cofnododd y dalaith 4,695 o achosion newydd o'r frech goch (gan arwain at 42 marwolaeth) ac 889 o achosion o’r colera (3 marwolaeth) ym mis Ebrill yn unig.

Mae cwmwl tywyllach fyth yn taflu ei gysgod dros y rhanbarth. Mae achosion o Ebola (straen Bundibugyo) wedi'u datgan yn Ituri a Gogledd Kivu, gyda '33 achos wedi'u cadarnhau ledled y wlad', rhybuddia Bwletin Clwstwr Iechyd GD Congo Rhif 02. Er bod y Clwstwr Iechyd taleithiol wedi canfod bod dau achos posibl yn Ne Kivu (ardaloedd Kadutu a Shabunda) yn negatif, mae eu hadroddiad yn pwysleisio bod y risg o haint yn parhau i fod yn eithriadol o uchel oherwydd bod gormod o'r boblogaeth yn symud rhwng Goma a Bukavu. Mae bygythiad Ebola, mewn ardal sydd eisoes wedi'i thagu gan golera, y frech goch a brech M yn gosod y system iechyd fregus ar ymyl y dibyn ar gyfer chwalfa lwyr.

Er gwaethaf ansicrwydd, mae gwytnwch lleol yn parhau. Mae sefydliadau yn cynnal cymorth achub bywydau, gan roi amddiffyniad a chefnogaeth i oroeswyr wrth wraidd yr ymateb.

Mae'r argyfwng hwn yn ein hatgoffa o gost ddynol tri degawd o ansefydlogrwydd ac, unwaith eto, rydyn ni’n erfyn ar y byd i beidio â throi cefn ar y sefyllfa drychinebus hon.