Esgob yn rhybuddio ynghylch dyfodol ysgolion yr Eglwys yng Nghymru yn Sir Benfro

Mae Esgob Tyddewi wedi rhybuddio y gallai penderfyniadau ynghylch dyfodol ysgolion yr Eglwys yng Nghymru yn Sir Benfro gael canlyniadau ymhell y tu hwnt i'r sir, gydag awdurdodau lleol eraill yn cadw llygad barcud ar y sefyllfa.

Wrth siarad yng nghyfarfod Corff Llywodraethol yr Eglwys yng Nghymru, tynnodd y Gwir Barchedig Dorrien Davies sylw at heriau diweddar yn ymwneud ag Ysgol Manorbier, Ysgol Cilgerran ac Ysgol Tenby VC, gan rybuddio na ellir cymryd dyfodol darpariaeth ysgolion yr Eglwys yn ganiataol.
Ledled Cymru, mae gan yr Eglwys yng Nghymru rwydwaith o 141 o ysgolion sy'n addysgu tua 27,000 o ddysgwyr. Mae tua 22 y cant ohonynt yn ysgolion cyfrwng Cymraeg neu ddwyieithog, gan wneud cyfraniad pwysig nid yn unig i addysg ond hefyd i'r iaith Gymraeg, diwylliant Cymru a chynaliadwyedd cymunedau gwledig.
Wrth annerch y Corff Llywodraethol, dywedodd yr Esgob Dorrien:
“Mae heriau diweddar i barhad darpariaeth ysgolion yr Eglwys yng Nghymru, fel y rhai sy'n ymwneud ag Ysgol Manorbier, Ysgol Cilgerran ac Ysgol Tenby VC yn fy esgobaeth fy hun, yn ein hatgoffa na ellir cymryd dyfodol ysgolion yr Eglwys yn ganiataol.
“Rhaid i ni barhau i fod yn wyliadwrus ac yn rhagweithiol wrth hyrwyddo'r gwerth y mae ysgolion yr Eglwys yn ei ddwyn i ddysgwyr, teuluoedd a chymunedau.”
Gan wyro oddi wrth ei araith barod, aeth yr Esgob ymhellach, gan bwysleisio ei bryder ynghylch goblygiadau ehangach penderfyniadau sy'n cael eu gwneud ar hyn o bryd yn Sir Benfro.
Dywedodd:
“Rwy'n teimlo'n gryf iawn bod llygaid awdurdodau lleol arnom, ac os collwn ein gafael ar ein hysgolion Eglwys, collwn ein gafael ar y dylanwad y tynnodd ein hArchesgob ein sylw ato mor ddoeth heddiw.
“Mae'n bwysig bod y ffydd Gristnogol yn llosgi o fewn ein hysgolion ac ymhlith y rhai sydd yn ein gofal.
“Mae llygaid awdurdodau lleol yn edrych ar Gyngor Sir Penfro. Os methwn â chadw ysgolion yr Eglwys ar agor, bydd eraill yn ceisio llwyddo i gau ysgolion yr Eglwys.”
Daeth ymyriad yr Esgob wrth iddo amlinellu'r cyfraniad sylweddol y mae ysgolion yr Eglwys yn ei wneud ledled Cymru, gyda darpariaeth addysg o ansawdd uchel sy'n gynhwysol ac yn edrych tua'r dyfodol yn gyson. Fodd bynnag, nododd y pwysau cynyddol sy'n eu hwynebu.
Dywedodd wrth yr aelodau fod ysgolion yr Eglwys yn delio â phwysau ariannol a chostau cynyddol ochr yn ochr ag anawsterau wrth recriwtio a chadw penaethiaid a llywodraethwyr sylfaen. Mae ysgolion hefyd yn ymateb i anghenion dysgwyr sy'n dod yn fwyfwy cymhleth, gan gynnwys Anghenion Dysgu Ychwanegol, heriau sy'n gysylltiedig â thlodi a phryderon ynghylch lles.
Tynnodd sylw at bryderon penodol ynghylch cynaliadwyedd hirdymor ysgolion llai ac ysgolion gwledig, y mae llawer ohonynt wrth wraidd y cymunedau y maent yn eu gwasanaethu.

Dywedodd yr Esgob Dorrien fod yn rhaid i’r Eglwys yng Nghymru barhau i gael llais cryf mewn trafodaethau ynghylch polisi a diwygio addysg a rhaid iddi eiriol yn weithredol dros gadw darpariaeth ysgolion yr Eglwys lle mae mewn perygl.

Ychwanegodd:
“Mae ysgolion yr Eglwys yng Nghymru wedi’u gwreiddio mewn gwerthoedd Cristnogol ac wedi ymrwymo i gynhwysiant, lles a rhagoriaeth. Maent yn gwneud cyfraniad rhyfeddol a nodedig i addysg yng Nghymru.

“Mae addysg yn ymwneud â mwy na chyflawniad yn unig. Mae’n ymwneud â galluogi pob plentyn a pherson ifanc i ffynnu’n ddeallusol, yn emosiynol, yn ysbrydol ac yn gymdeithasol. Mae’n ymwneud â meithrin gobaith, pwrpas a pherthyn.
“Mae gennym gyfrifoldeb i amddiffyn a chynnal y weinidogaeth hon ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.”

Mae Esgobaeth Tyddewi yn parhau i eiriol dros bwysigrwydd addysg yr Eglwys yng Nghymru trwy weithio mewn partneriaeth, a’r cyfraniad y mae ei hysgolion yn ei wneud i blant, teuluoedd a chymunedau ledled gorllewin Cymru.