Hafan Pobl Dewi Mae gwirfoddolwyr yn cyfrannu at gymuned fywiog a hapus

Mae gwirfoddolwyr yn cyfrannu at gymuned fywiog a hapus

Jeremy Martineau

Mae Jeremy Martineau yn ystyried cyfraniad gwirfoddolwyr mewn hanes a'u pwysigrwydd i'n cymunedau heddiw

Slawer dydd byddai popeth oedd ei angen ar ddinas, tref, neu bentref yn cael ei ddarparu gan y rhai oedd yn byw yno, a hynny’n yn aml o dan arweiniad y sgweier a / neu'r eglwys. Wrth i ddiwydiannu wneud newidiadau sylfaenol i ble a sut roedd pobl yn byw, dechreuodd masnach, wedi’i hysbrydoli yn aml gan ystyriaethau crefyddol, wneud darpariaethau ar gyfer addysg, iechyd a chymorth cymdeithasol.

Rhyfel mawr Ewrop 1939-45 a arweiniodd at y wladwriaeth les fodern, gan adeiladu ar nifer o fentrau lleol ar gyfer gofal iechyd a'r system gynharach o gymorth i’r tlodion a sefydlwyd yn yr unfed ganrif ar bymtheg. Heddiw, mae miloedd o elusennau, yn genedlaethol ac yn lleol, yn ceisio llenwi'r bylchau yn yr hyn y mae'r wladwriaeth yn ei ddarparu. Mae rhai ohonyn nhw’n fawr, er enghraifft Sefydliad Brenhinol y Badau Achub (RNLI) y mae eu gwirfoddolwyr yn staffio'r cannoedd o fadau achub o amgylch ein harfordiroedd. Ychwanegir at rai gwasanaethau allweddol mewn ffurf wirfoddol, fel yn achos Ambiwlans Sant Ioan, tra bod gwasanaethau eraill yn gymysg o’r gwirfoddol a’r statudol fel yn achos y gwasanaeth tân wrth gefn, lle mae’r aelodau'n derbyn tâl blynyddol bychan.

Bydd preswylwyr mewn cymunedau bywiog yn mynd ati i ddelio gyda materion lleol trwy amrywiol brosiectau unigol. Bydd rhai ohonynt yn hirhoedlog, megis rheoli neuadd gymunedol, neu weithio gyda grwpiau oedran penodol (plant, pobl ifanc neu’r henoed). Bydd rhai ymgyrchoedd lleol yn mynd ac yn dod, er mwyn datrys un pwnc penodol.

Daw'r egni ar gyfer ymdrech wirfoddol leol oddi wrth unigolion, teuluoedd a grwpiau eraill sy'n bodoli eisoes fel clybiau chwaraeon a grwpiau crefyddol. Mae'r traddodiad Cristnogol o wasanaethu cymydog wedi goroesi ymhell i mewn i'r hyn y mae rhai yn ei alw'n oes ôl-Gristnogol. Nid yw'r dull hwn o weithredu yn gyfan gwbl gyffredin ymhlith bodau dynol. Mewn rhai cymdeithasau hunanoldeb yw’r unig beth sy’n gyrru pobol. Mae'n hanfodol er mwyn sicrhau parhad yr ysbryd hwn o gymdogaeth dda bod hanfodion cymdeithas o’r fath yn dal i gael eu dysgu yn y cartref, yr ysgol a’r gymuned ehangach.

Mae eglwysi a chapeli yn fynegiant o’r ymrwymiad i’r dynesiad gwirfoddol; i'r achos y mae Duw yn ei roi yng nghalonnau, meddyliau a chyrff y rhai sy'n ymateb i'r alwad ysbrydol. Mae'n nodedig fod y rhan fwyaf o grwpiau ffydd yn troi o gwmpas arweinwyr sy’n cael eu talu. Gall hyn fod yn gryfder, gan roi arweiniad clir a phendant a chysylltiad â rhwydweithiau ehangach a thraddodiad sefydliad, fel esgobaeth. Gall hefyd fod yn wendid os nad yw'r gwirfoddolwyr yn cael cefnogaeth ddigonol na datblygiad yn eu gwaith hwy ar ran eglwys neu sefydliad arall.