Hafan Pobl Dewi Lle arbennig i’w drysori a’i garu

Lle arbennig i’w drysori a’i garu

Yn y diweddaraf yn ei chyfres o leoedd i’w trysori, mae Caroline Evans yn rhoi sylw i’r trysorau a geir o fewn eglwys fach yn Sir Benfro.

Little Newcastle Ext 2

Mae Eglwys Sant Pedr sy’n nythu ym mhentref Little Newcastle, ar yr olwg gyntaf, i’w gweld yn lle bach digon diymhongar - ac wrth ddod ar ei thraws, gellir maddau rhywun pe baent yn codi eu hysgwyddau, sylwi ar ei lleoliad prydferth, ar yr ailadeiladu Fictoriaidd ac yna mynd ymlaen ar eu taith, ond byddech yn colli cyfle i weld rhywbeth sy’n go hynod.

Mae’r Eglwys ganoloesol wreiddiol (a oedd yn ôl pob sôn wedi ei chysegru i Dewi Sant) wedi gweld sawl adnewyddiad, gyda’r mwyaf ohonynt rhwng 1870 a 1875, pan yr ailadeiladwyd hi bron yn llwyr ar y safle gwreiddiol. Does braidd dim ar ôl o’r adeilad cynt, a oedd yn cynnwys corff a changell dwbwl.

Little Newcastle Int 3

Little Newcastle Int 2

Yn yr eglwys bresennol ceir cangell dau fae, corff tri bae, porth gogleddol a festri o un bae sy’n pwyso yn erbyn wal ogleddol bae gorllewinol y gangell. Mae’r ardal fewnol wedi cadw’r fedyddfan wyth ochr o’r 12fed ganrif a phlac coffa i deulu’r Symmons. Mae’r cwpan cymundeb o oes Elisabeth ar fenthyg parhaol i Amgueddfa Sain Ffagan. Yn ystod y 18fed ganrif cynhaliwyd Ysgol Deithiol Griffith Jones yn yr adeilad ac ymwelodd John Wesley â’r lle ar ddau achlysur i bregethu.

Bydd ymwelydd â’r Eglwys yn profi’r teimlad o fod mewn lle sy’n cael ei garu a’i drysori; ceir artiffactau o gwmpas yr eglwys, blodau, taflenni, hesorau’n llawn brodwaith ac arogl polish, a’r cyfan yn arddangos gofal y gymuned eglwysig yno, ac yn ychwanegu at yr ymdeimlad o groeso.

Little Newcastle Stained glass window

Un o’r ffactorau pwysicaf sy’n cyfrannu at arbenigrwydd y lle yw’r casgliad bendigedig o ffenestri lliw modern, a gomisiynwyd o 1990 ymlaen gan staff a chyn fyfyrwyr Adran Gwydr lliw yn Athrofa Abertawe, ac a ysbrydolwyd gan ffenestr liw ddwyreiniol 1962 o waith Roy Lewis, cyn ddarlithydd.

Dewisodd y plwyfolion waith Caroline Loveys gyda chyfres o bum ffenestr yn arddangos stori’r geni, bedydd, croeshoeliad, atgyfodiad ac esgyniad; cynlluniwyd rhai ffenestri mwy diweddar gan John Edwards.

Mae’r Eglwys yn rhan o Ffordd yr Esgob ar deithiau Pererindod Seintiau a Cherrig. Bu hefyd yn rhan o arddangosfa haf Llwybr Celf a Ffydd. Fel arfer mae ar agor bob dydd i ymwelwyr, ond o dan yr amgylchiadau presennol, gwell holi o flaen llaw os yw ar agor. (Ffôn 01348 881488). Côd post SA62 5TD; OS SM 94404297