Hafan Pobl Dewi Hanesion plentyndod yn y ficerdy

Hanesion plentyndod yn y ficerdy

Y mae Eluned Rees yn cofio gwasanaethau a digwyddiadau arbennig a Brwydr Cwm Gwendraeth

Eluned Rees

Roedd mynd i Ysgol Ramadeg yng Nghaerfyrddin , gyda 500 o ferched, ar fy mhen fy hun yn sioc. Bws Western Welsh i bont Caerfyrddin, disgwyl yn y gwynt a’r glaw am ‘double decker’ Eynon’s i fynd lawr i Dre Ioan. Ond roeddwn wrth fy modd yn y gwersi.

Yn y pentre, roedd llawer yn digwydd. Roedd gan fy nhad, mab fferm, braidd bychan o ddefaid ar dir y ficerdy, a chofiaf helpu i dynnu oen. Ni oedd ei gŵn defaid. Deuai ffermwr lleol, Arwyn Thomas, a fy Wncwl Dai i helpu gyda chneifio. Byddai oen swci mewn bocs cardbwrdd o flaen y tân yn ein croesawu ambell fore. Mewn ardal amaethyddol, roedd digwyddiadau fel sêl fferm a Hela Dydd San Steffan yn gyffrous. Bob hydref daethai dynion y pentre i dorri gwair y fynwent, ac yna i’r Farmers’Arms , gyda’r Ficer, yn gyffrous. unwaith y flwyddyn, yn ymuno â nhw.

Carmarthen march Eluned father

Yr adeg hon, yn 1963, oedd Brwydr Cwm Gwendraeth, pan ddaethom at ein gilydd i wrthwynebu boddi’r cwm er mwyn rhoi dŵr i Abertawe. Roedd fy nhad ar y pwyllgor, a gan fod fy mam yn dod o Dreforys, gallai pethau wedi bod yn lletchwith! Fe enillwyd y frwydr, diolch byth, a Jac Smith yn rhedeg lan at yr eglwys i ganu’r gloch pan glywsom bod peirianwyr Abertawe ar eu ffordd. Cofiaf fy mam yn arwain ni’r plant wrth orymdeithio drwy dref Caerfyrddin, a daeth Brian Redhead o’r BBC, wrth baratoi rhaglen ‘Tonight’ am y frwydr, i’r tŷ er mwyn i nhad ei ddysgu i ynganu enw’r pentref!

eluned diary pic sept 21

Roedd gwasanaethau arbennig yr eglwys yn achlysuron cynhyrfus. Bob Dydd Iau Dyrchafael, roedd caniatâd i blant gael y prynhawn i ffwrdd o’r ysgol i fynd i Wyl Ysgolion Sul yng Nghaerfyrddin, wedi bod yn ymarfer emynau ers wythnosau mewn amryw o eglwysi yn ardal Caerfyrddin, a chael te parti yn y dre. Byddai Gŵyl y Cynhaeaf hefyd yn adeg i de yn y Neuadd rhwng y ddau wasanaeth, prynhawn a nos. Byddai’r pregethwyr gwâdd yn cael swper gyda ni yn y ficerdy, cyfle prin i ddefnyddio’r ystafell fwyta . Byddai llond lle o storiau a chwerthin , gyda’r offeiriaid a fu yng Ngholeg Llambed yn hyfforddi gyda’i gilydd, yn rhannu atgofion. Yn ystod y Garawys byddai gwasanaeth y Litani bob nos Fercher yn yr ‘ante room’ yn y Neuadd, a llond y lle. Wedyn, mas â ni blant i redeg o gwmpas y sgwâr.